Aankomende Studiereis docenten naar Auschwitz
Nooit vanzelfsprekend
Vrijheid, democratie en menselijke waardigheid zijn geen vanzelfsprekendheden. Dat beseffen we misschien wel, maar voelen we het ook echt? Juist daarom organiseert SKO Ontwerpers van Onderwijs in de herfstvakantie een studiereis naar Krakau, Auschwitz en Auschwitz-Birkenau voor ongeveer vijftig deelnemers: schooldirecteuren, bovenbouwleerkrachten en stafmedewerkers. Onder begeleiding van het Nederlands Auschwitz Comité willen wij leren op de plek waar de geschiedenis zich heeft voltrokken.
Onderwijs gaat over veel meer dan taal, rekenen of burgerschap als vak. Onderwijs gaat over het vormen van mensen. Over het leren onderscheiden van goed en kwaad. Over verantwoordelijkheid nemen voor jezelf én voor de ander. En over het besef dat uitsluiting, discriminatie en ontmenselijking niet plotseling ontstaan, maar vaak beginnen met kleine stappen: woorden, beelden en het wegkijken van mensen die beter zouden moeten weten.
Er zijn lessen die je niet kunt geven vanuit een klaslokaal. Sommige lessen moet je ervaren. Wie door de poort van Auschwitz loopt of over het immense terrein van Birkenau kijkt, begrijpt op een andere manier wat er kan gebeuren wanneer een samenleving haar morele kompas verliest. De stilte daar spreekt misschien wel luider dan welke geschiedenisles ook.
Onze reis is daarom geen historische excursie. Het is een investering in de kwaliteit van ons onderwijs en in het leiderschap van onze mensen. We willen dat onze schoolleiders en leerkrachten deze ervaringen meenemen naar hun scholen, zodat gesprekken over vrijheid, democratie, mensenrechten en verantwoordelijkheid niet abstract blijven, maar verbonden raken met echte verhalen en persoonlijke ervaringen.
Voor mij heeft deze reis bovendien een persoonlijke betekenis. Mijn tante Petronella Filius, voelde zich haar hele leven sterk verbonden met het werk van het Nederlands Auschwitz Comité. Zij heeft er voor gezorgd dat er budget voor het Comité beschikbaar kwam voor deze reis. Een deel van de kosten financieren we zelf. Haar overtuiging dat de herinnering aan de Holocaust levend moet blijven en telkens opnieuw moet worden doorgegeven aan volgende generaties, heeft mij diep geraakt. Dat wij als onderwijsorganisatie nu samen met het Auschwitz Comité deze reis mogen maken, voelt voor mij daarom niet alleen als een professionele verantwoordelijkheid, maar ook als een eerbetoon aan haar overtuiging dat vrijheid, menselijkheid en verdraagzaamheid nooit vanzelfsprekend zijn.
Maar de reis stopt niet wanneer we terug zijn in Nederland. Juist dan begint misschien wel het belangrijkste deel. De ervaringen die onze collega's opdoen, willen we een plaats geven in ons onderwijs. Daarom organiseren we aansluitend voor onze leerlingen uit de bovenbouw busexcursies naar het Holocaustmuseum en het Verzetsmuseum in Amsterdam. Ook zij verdienen de kans om de verhalen achter de geschiedenis te ontmoeten en zich af te vragen welke keuzes mensen toen maakten en welke keuzes wij vandaag maken.
Bij SKO geloven we dat onderwijs de kracht heeft om de samenleving beter te maken. Dat begint bij professionals die niet alleen kennis overdragen, maar ook waarden voorleven. Door samen deze reis te maken en de ervaringen vervolgens te delen met onze leerlingen, hopen we niet alleen onze kennis van de Holocaust te verdiepen, maar ook onze gezamenlijke verantwoordelijkheid te versterken om op te staan wanneer mensen worden buitengesloten, vernederd of ontmenselijkt.
Deze reis is daarmee geen afsluiting van een geschiedenis, maar juist een begin. Een begin van nieuwe gesprekken in onze scholen, met collega's, leerlingen en ouders. Want herinneren is belangrijk, maar uiteindelijk gaat het om wat wij vandaag doen met de lessen van gisteren.
Nooit vanzelfsprekend.
Zolang wij de verhalen blijven vertellen, blijven we onze kinderen leren dat vrijheid, democratie en menselijke waardigheid nooit vanzelfsprekend zijn.
Marc Kammeraad
Lid College van Bestuur
SKO Ontwerpers van Onderwijs
Foto Walter van Rossum: Ingangspoort van Auschwitz tijdens de reis in 2025