Jongerenreis Auschwitz februari 2025

Vrijheid is wat je een ander gunt

Op 10 februari vertrokken zestien Apeldoornse jongeren van verschillende onderwijsniveaus – vmbo, gymnasium, speciaal onderwijs en havo/vwo – op een indrukwekkende reis. Samen met begeleiders van Herinneringscentrum Apeldoornsche Bosch en CODA reisden ze naar de Poolse stad Krakau om daar het voormalig concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz te bezoeken. 
In het herinneringscentrum van Auschwitz vind je een kaart met alle locaties waarvandaan transporten naar Auschwitz vertrokken. Apeldoorn staat ook op deze kaart. In 1943 werden ruim 1100 patiënten en personeelsleden van Het Apeldoornsche Bosch, en hun directe familie, na een rechtstreeks transport vermoord in Auschwitz. Nog eens 265 mensen werden via Westerbork naar diverse concentratiekampen gedeporteerd. In totaal overleefden slechts 21 medewerkers de oorlog. Een verslag van Leonieke Terlouw.

In de weken vooraf schreven de jongeren een motivatiebrief om hun deelname te onderbouwen. Sommigen, zoals Dylano, hadden in Nederland al veel plekken bezocht die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog. Anderen maken zich zorgen om de huidige conflicten in de wereld en hopen door deze ervaring iets te kunnen betekenen in de samenleving. Sommigen kwamen voor verdieping vanuit hun Joodse familiegeschiedenis of kenden familieverhalen, zoals die van de overgrootvader van Luke, die verzetsstrijder was. Wat hen verbond, was hun gedeelde interesse in de Tweede Wereldoorlog.

Auschwitz

Zestien paar ogen zagen in Auschwitz de verschrikkingen van de Holocaust. De krappe slaapbarakken, stapels schoenen, foto’s van uitgemergelde slachtoffers, tekeningen van martelingen, de gaskamer… Het was confronterend, maar “Ik wil het echt weten”, zei Kyara, gedreven door een honger naar de waarheid. Onwerkelijk was het ook en zo kon het gebeuren dat een aantal jongeren wel wilden weten, maar het niet voelden. De vragen van Rafa hielden de groep scherp en toch bleven sommige vragen onbeantwoord. Hoe verklaar je zoveel haat, zoveel sadisme, zoveel slechtheid? Hoe kunnen we het immense aantal slachtoffers bevatten? 
Daan vond zijn familienaam in de lange namenlijsten van slachtoffers uit Nederland. Die dag in Auschwitz zagen we het misbruik van macht en de mensheid van haar lelijkste kant. Maar tegelijkertijd zagen de begeleiders ook iets anders: het mooiste dat mensen kunnen zijn. Zestien jongeren, elk met een eigen achtergrond en familiegeschiedenis. Allen geboren in Nederland, maar sommigen met wortels ver weg, in Bosnië of Irak. Gelovig of niet, opgegroeid in veiligheid of geconfronteerd met grote uitdagingen. De diversiteit van de groep en het intensieve samenzijn brachten iets bijzonders: door oprechte interesse, respect en nieuwsgierigheid naar elkaar, creëerden de jongeren een veilige en open groep. Een plek waar iedereen ruimte vond om te delen wie je bent of zou willen zijn. 

Wat gun je een ander?

‘s Avonds, na het bezoek aan Auschwitz, stelden we elkaar de vraag: wat gun je mensen die worden buitengesloten of die een plek zoeken in onze samenleving? De antwoorden kwamen zonder aarzeling: een huis, een overlevingskans, een baan, kennis, oprechte interesse, een liefdevolle omgeving, vrijheid van meningsuiting en religie, een toekomst, een eigen plek, geluk, vrijheid. Maar wat is die vrijheid? “Vrijheid is dankbaarheid” zei Narden. “En je vrij kunnen bewegen”, vulde Cornelie aan. “Vrijheid is veilig zijn” meende Daan. Na drie intensieve dagen namen we met moeite afscheid. Chris sprak uit dat dit de meest indrukwekkende reis van zijn leven was. Milena voegde daaraan toe: “Wat we hebben gezien, moet worden doorverteld. Dit mag nooit vergeten worden”. Iedereen was het daarover eens. Jurre verwoordde het treffend: “Het mooie is dat we allemaal onze eigen manier hebben om deze verhalen door te geven. Verschillende perspectieven zorgen voor een breder begrip.” Deze reis draaide om medemenselijkheid. Een open vizier houden voor hen die anders zijn dan jijzelf. Zolang we dat doen, zolang we blijven kijken, luisteren en leren van elkaar, is er een samenleving mogelijk waarin elk mens een waardig leven kan leiden.
‘De jeugd heeft de toekomst’, zeggen ze. En na drie dagen met deze groep samen te zijn geweest, voelen we hoop en vertrouwen. Maar deze generatie heeft het recht om een beroep te doen op de volwassenen. Het is aan hen om de veiligheid te bieden waarin jongeren kunnen opgroeien, zich kunnen ontwikkelen in vrijheid, met gelijke kansen – zonder uitzondering en zonder uitsluiting.

Wat adviseren deze jongeren de burgemeester?

Rafa (18 jaar)
Mijn advies aan iedereen, ook de burgemeester, is om na te denken over keuzevrijheid. Stel je voor: er zit een spin in je douche. Je hebt twee opties – A: je doodt de spin, of B: je laat hem met rust. Maar er is ook een derde mogelijkheid: C. Je kunt de spin vangen met papier en buiten zetten. Wat ik hiermee wil zeggen, is dat er in het leven vaak meer keuzes zijn dan je denkt. We moeten mensen laten zien dat er altijd alternatieven zijn en dat ze de vrijheid hebben om dat te doen. Dus als je twijfelt tussen A of B, denk dan ook aan C, D of zelfs 

Olivia (16 jaar)
Vrijheid is het kunnen zijn wie je bent in veiligheid, het is belangrijk voor de burgemeester om een veilige omgeving te maken waarin iedereen zichzelf kan zijn. Hierbij hoort de eerste stap: elkaar begrijpen en vooral elkaar gunnen om jezelf te zijn.

Milena (16 jaar)
Zorg ervoor dat er mogelijkheden zijn voor mensen van verschillende geloven om met elkaar in gesprek te gaan. Dit kan bijvoorbeeld door het organiseren van bijeenkomsten waar mensen hun geloof aan elkaar kunnen uitleggen en samen kunnen nadenken over hoe we onze stad beter kunnen maken. Dit helpt om begrip voor elkaar te krijgen en elkaar te respecteren. Want geloven hebben meer met elkaar gemeen dan je denkt.

Meer over de Reis naar Polen

Reis naar Polen

Vanaf 1986 organiseert het Comité reizen naar Polen. Eerst om de twee jaar, maar wegens enorme belangstelling wordt deze reis vanaf 1998 jaarlijks in november gehouden.

Lees verder >>

Het onzichtbare spoor dat Apeldoorn met Auschwitz verbindt

Om aandacht te besteden aan tachtig jaar vrijheid is er een reis georganiseerd naar Krakau en concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Bijzonder was de deelname van acht leden van de Apeldoornse Jongerenraad. 

Lees het verslag >>

Sla een brug! Wees een brug!

Hoe breng je de geschiedenis van de Holocaust over op nieuwe generaties? Hoe maak je iets voelbaar dat zó onvoorstelbaar is? In maart 2025 bezochten veertig jongeren uit Den Haag samen met Imam Shamier Madhar, Rabbijn Asjer Waterman en onder begeleiding van het Nederlands Auschwitz Comité de voormalige concentratie- en vernietigingskampen Auschwitz1 en Auschwitz-Birkenau.

Lees het verslag >>