home | nederlands auschwitz comité | holocaust

Het protesttelegram

Op 15 juli 1942 stuurden de Nederlandse protestantse en katholieke kerken een telegram aan de Rijkscommissaris, waarin zij meedeelden ‘diep geschokt’ te zijn door de deportatie van Joden. In het telegram werd ook verwezen naar de christenen onder de Joden: zij konden door deze maatregelen niet langer deelnemen aan het kerkelijk leven. De Duitse autoriteiten reageerden door te stellen dat deze christenen niet zouden worden gedeporteerd en dat aan versoepeling van de maatregelen voor gemengd gehuwden nog werd gewerkt. Het telegram van de kerken mocht niet worden voorgelezen. De aartsbisschop van Utrecht vond echter dat de ‘wereldse overheid niet te beslissen had wat er in onze kerken zal worden voorgelezen’. Op 26 juli werd het telegram toch in de katholieke en ook in een aantal protestantse kerken voorgelezen. De bezetter nam onmiddellijk wraak. Op 2 augustus werd ongeveer een derde van de circa 244 katholieke Joden opgepakt. Kloosters werden uitgekamd, waarbij onder meer een der bekendste kloosterlingen Edith Stein werd gearresteerd. Samen met haar zuster Rosa en andere katholiek gedoopte Joden werd zij uit het klooster gehaald en op 7 augustus vanuit Westerbork op transport gesteld naar Auschwitz. Op 9 augustus werden zij vergast.

Persoonlijk verhaal: Edith Stein

1. Bert Poels, links staand op de foto, kwam uit een gezin met zeven kinderen, en was melkventer in het dorpje America in het zuiden van Nederland. De boerderij van zijn vader werd in de oorlog toevluchtsoord voor ontsnapte Franse krijgsgevangenen, Joden en vanaf het voorjaar van 1943 voor Engelse piloten. Aanvankelijk had de bezetter niet in de gaten wat er op de boerderij gebeurde, maar dat veranderde toen twee Franse krijgsgevangen bij de Belgische grens werden opgepakt.
   Eén van hen had het adres van Poels op zak. Bij de daarop volgende inval werden geen bewijzen gevonden. Maar in juli 1944 sloeg de Sicherheitsdienst toe. Bert Poels wist te ontsnappen, maar zijn vader overleed ter plekke aan een hartaanval. Twee broers werden meegenomen, maar later weer vrijgelaten. De familie Poels en hun helpers hielpen meer dan 35 piloten.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
2. Schuilplaats op een zolder van de familie Poels waar onderduikers zich verstopten als er onraad was.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
3. De aanduiding ‘Mond en klauwzeer’ bij een boerderij waar onderduikers verbleven, was afdoende om de Duitse bezetter van het erf te houden.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
4. Ondergedoken Joden op de boerderij van de familie Poels
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
5. Groep geallieerde piloten op de boerderij van de familie Poels
   De piloten werden geholpen via België naar Engeland te ontkomen.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
6. Deze prent van de madonna als beschermvrouwe van onderduikers werd in het katholieke zuiden van Nederland veel verkocht. De opbrengst kwam ten goede aan het verzet.
   Collectie VMA, Amsterdam