Auschwitz.nl: Isoleren van Joden

De gewelddadigheden namen toe. Op Duits bevel werd in februari 1941 de Joodsche Raad opgericht. Joden werden nu zelf ingeschakeld bij de uitvoering van anti-Joodse maatregelen. In de loop van 1941 werd de bewegingsvrijheid van Joden steeds meer beperkt door talloze verordeningen. Joden mochten niet meer naar de bioscoop, naar cafés, markten, zwembaden, parken, musea, dierentuinen, speeltuinen en openbare bibliotheken. Joodse kinderen werden van niet-Joodse scholen verwijderd en Joodse studenten waren niet langer welkom op de universiteiten.

Gewelddadigheden
Verordeningen

Tijdelijke afzetting Amsterdamse Jodenwijk, februari 1941
Na de rellen in de 'Joodse wijk' waarbij WA-man H. Koot (NSB) om het leven kwam, werden op verschillende plaatsen in de Jodenbuurt prikkeldraadversperringen aangebracht en bruggen opgehaald. Op de achtergrond de opgehaalde brug aan de Kloveniersburgwal.
Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
Razzia in de Joodse wijk, Amsterdam, 22 februari 1941
Als represaillemaatregel tegen de onlusten in de stad sloten zeshonderd leden van de Ordnungspolizei (Duitse ordepolitie) een deel van de Joodse wijk hermetisch af. Honderden jonge Joodse mannen werden met grof geweld opgepakt en bijeengebracht op het Jonas Daniël Meijerplein.
Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
Opgepakte Joden op het Jonas Daniël Meijerplein, Amsterdam, 22 februari 1941
Een dag later vond een tweede razzia plaats. In totaal werden meer dan 400 Joden weggevoerd naar het gevangenenkamp Schoorl.
Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
Duitse politiemannen jagen opgepakte Joden de gereedstaande vrachtwagens in, Amsterdam, 22 februari 1941
Via kamp Schoorl werden zij naar het Duitse concentratiekamp Buchenwald gebracht.
Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
Tijdens de razzia op het Jonas Daniël Meijerplein opgepakte Joden op appèl in het Duitse concentratiekamp Buchenwald kort na hun aankomst op 28 februari 1941
Drie maanden later waren er al tientallen mannen omgekomen. Op één na, Max Nebig, die door kampgenoten verborgen werd gehouden, werden de overgebleven mannen doorgestuurd naar het Duitse concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk. Niemand van hen overleefde het kamp. Max Nebig bleef vier jaar lang ondergedoken in een tbc-barak in Buchenwald en zag kans te overleven.
Foto uit het Duitse SS-Blad Das Schwarze Korps, collectie NIOD, Amsterdam

De Amsterdamse Jodenbuurt, zomer 1941
Een amateurfoto, collectie NIOD, Amsterdam
Een lange reeks anti-Joodse maatregelen leidde ertoe dat de Joden in een totaal maatschappelijk isolement terechtkwamen. De toegang tot zwembaden, winkels, cafés, parken en andere openbare gelegenheden werd hun verboden.
Fotograaf onbekend, verzameling Gemeentearchief Rotterdam
Leden van de WA (knokploegen) van de Nederlandse Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) dwongen café-eigenaren bordjes met de tekst ‘Joden niet gewenst’ op te hangen. Daarmee werd vooruitgelopen op de invoering van het officiële plakkaat met het opschrift: ‘Verboden voor Joden’, Amsterdam, januari 1941
Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
In een verordening van 12 maart 1941 bepaalde de Duitse bezetter dat voor ondernemingen waarin Joden een zekere invloed hadden’ bewindvoerders, Treuhändler of Verwalter, aangesteld werden. Deze namen in feite het bedrijf over. De bewindvoerder van Zwanenberg’s Conserven-fabrieken maakte aan de gevel van het bedrijf duidelijk dat Joden niet langer welkom waren.
Foto Charles Breijer, collectie NFM, Rotterdam