home | nederlands auschwitz comité | holocaust

Onderduikorganisaties

In 1942 werd de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) opgericht. Deze zou uitgroeien tot de grootste hulporganisatie voor onderduikers, met netwerken in heel Nederland, een vervalsingafdeling en knokploegen die distributiekantoren overvielen om aan bonkaarten voor voedsel te komen.
Ook in 1942 ontstonden in Amsterdam en Utrecht verzetsgroepen die zich toelegden op het redden van Joodse kinderen. In Amsterdam werden opgepakte Joden in de voormalige Hollandsche Schouwburg samengebracht voor ze naar Westerbork en verder werden getransporteerd. Medewerkers van de Joodsche Raad in de Hollandsche Schouwburg wisten mensen administratief zoek te maken en ze uit het gebouw te smokkelen. Kinderen van de bijeengedreven Joden werden in een crèche aan de overkant opgevangen. Verzetsgroepen haalden met hulp van de Joodse leiding kinderen uit de crèche en brachten ze bij pleegouders onder. Zeshonderd kinderen werden zo gered.

Persoonlijk verhaal: Süskind en Cohen
Persoonlijk verhaal: Slomp en Kuipers-Rietberg

1. Twee Joodse kinderen met twee zoons van Johannes Boogaard
   Op de boerderij van Johannes Boogaard en zijn gezin in de Haarlemmermeerpolder verbleven alleen al in de zomer van 1943 zeventig voornamelijk Joodse onderduikers.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
2. Joodse onderduikers op de boerderij van Johannes Boogaard in de Haarlemmermeerpolder
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
3. Op 6 oktober 1944 vond er een inval plaats op de boerderij van Johannes Boogaard. Vierendertig onderduikers werden opgepakt en moesten in afwachting van hun aftocht op de grond liggen. Allen zijn in de vernietigingskampen vermoord.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
4. In de bossen in de omgeving van de gemeente Nunspeet, was een knap verborgen schuilplaats voor onderduikers ingericht, waar gemiddeld 80 tot 100 onderduikers verbleven. Op 29 oktober 1944 werd de plek door de Duitsers ontdekt. De meeste onderduikers konden net op tijd wegkomen. Enkele achterblijvers werden ter plekke doodgeschoten.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
5. In de bossen in de omgeving van de gemeente Nunspeet, was een knap verborgen schuilplaats voor onderduikers ingericht, waar gemiddeld 80 tot 100 onderduikers verbleven. Op 29 oktober 1944 werd de plek door de Duitsers ontdekt. De meeste onderduikers konden net op tijd wegkomen. Enkele achterblijvers werden ter plekke doodgeschoten.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
6. Onderduikplek in Amsterdam in de kelder onder een tabaksfirma
   De conciërge van de firma en zijn vrouw, hier op de foto, hielden hier tijdens de oorlog talloze onderduikers verborgen.
   Foto Cas Oorthuys, mei 1945, collectie NFM, Rotterdam
7. Schuilplaats onder de vloer, Den Haag, 21 november 1944
   Foto Ed van Wijk, collectie NFM, Rotterdam
8. ‘Verdwijnoefening’ ten huize van de familie Ten Boom, Haarlem juli 1943
   Student Hans Poley maakte tijdens zijn onderduikperiode bij de familie Ten Boom (mei 1943-februari 1944) met een boxcamera en papiernegatieven 24 foto’s van het dagelijks leven van de onderduikers. Vanuit haar christelijke levensovertuiging stelde de familie Ten Boom hun huis open voor mensen die door de bezetter werden vervolgd: Joden, studenten die weigerden de loyaliteitsverklaring te tekenen en verzetsmensen. Poley werd in februari 1944 op straat gearresteerd en in kamp Amersfoort gevangen gezet.
   Bij een overval van de Sicherheitsdienst, eind februari 1944, werd iedereen die zich ten huize van de familie Ten Boom bevond gearresteerd. Zes onderduikers zaten zo goed verborgen dat hun schuilplaats niet werd ontdekt.
   Van de familie ten Boom overleefde Corrie ten Boom het concentratiekamp Ravensbrück. De anderen kwamen om.
   Foto Hans Poleycollectie NFM, Rotterdam
9. Binnenplaats van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam
   In afwachting van transport naar het doorgangskamp Westerbork werden gearresteerde Joden in de Hollandse Schouwburg samengebracht. In 1942-1943 verbleven daar 15.000 à 18.000 Joden.
   Foto Lydia Riezouw, collectie VMA, Amsterdam en NIOD, Amsterdam