home | nederlands auschwitz comité | holocaust

De Duitse bezetting van Nederland in 1940 maakte een einde aan honderd jaar neutraliteit. De Nederlandse regering had gehoopt dat het leger, met hulp van Engeland en Frankrijk, de vijand zou afschrikken. De verwachting was bovendien dat het Nederlandse leger de vesting Holland (met de regeringszetel Den Haag en de hoofdstad Amsterdam) enkele weken tot zelfs drie maanden kon verdedigen. Maar de gevechten duurden slechts vijf dagen. Op 14 mei werd Rotterdam vanuit de lucht bestookt. De harde wind wakkerde de door de bommen veroorzaakte branden aan, en er vielen naar schatting 600 tot 900 doden. De Duitse legerleiding dreigde ook Utrecht te verwoesten. Nederland capituleerde.
Koningin Wilhelmina en haar ministers waren op 13 mei naar de Engelse hoofdstad Londen uitgeweken. Ook veel andere Nederlanders probeerden Engeland te bereiken, maar slechts een gering aantal slaagde daarin. Ongeveer tweehonderd Joden pleegden in die chaotische dagen zelfmoord.

1. Duitse invasie in Nederland, België en Frankrijk
   Collectie NIOD, Amsterdam
2. Duitse troepen passeren een grensversperring, Zuid-Limburg, 10 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
3. Nederlanders lezen het laatste nieuws over de Duitse inval, Amsterdam, 10 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
4. In de vroege morgen landen Duitse parachutisten in het dichtbevolkte westen van het land, Ypenburg, 10 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
5. Kroonprinses Juliana met dochters Irene (op schoot) en Beatrix voor de schuilkelder in de tuin van het paleis Noordeinde in Den Haag
   Om uit handen van de Duitsers te blijven, vertrok het prinselijk gezin op 12 mei naar Londen.
   Foto Prins Bernhard, collectie NIOD, Amsterdam
6. Duitse noodbrug over de IJssel, mei 1940
   Het Nederlandse leger vernietigde strategisch belangrijke bruggen om de opmars van Duitse troepen te bemoeilijken.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
7. Duitse soldaten klauteren tegen de resten van de verwoeste St. Servaesbrug op, Maastricht, 10 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
8. Duitse soldaten tijdens de felle gevechten met het Nederlandse leger, Grebbeberg, 12 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
9. In aanwezigheid van Duitse militairen worden de lichamen van gesneuvelde Nederlandse soldaten geborgen, Grebbeberg, 16 mei 1940
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
10. Het zwaar beschadigde centrum van Rotterdam na het Duitse bombardement, 14 mei 1940
    Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam
11. Een van de eerste Duitse verordeningen na de capitulatie betrof het verbod op prijsopdrijving door Nederlanders, mei 1940
    Collectie NIOD, Amsterdam
12. Oproep van het Duitse militaire bestuur aan de Nederlandse bevolking om rust en orde te bewaren, het nieuwe gezag te accepteren en over te gaan tot loyale samenwerking, mei 1940
    Collectie NIOD, Amsterdam
13. Proclamatie van Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart, 29 mei 1940
    Hierin deelt Seyss-Inquart onder meer mee dat hij: ‘de opperste leiding in het burgerlijk gezag [zal] uitoefenen voor de onder bescherming der Duitsche troepen staande Nederlanders, om de openbare orde te handhaven’.
    Het is zijn voornemen het Nederlandse recht en de onafhankelijke rechtspleging zoveel mogelijk te eerbiedigen en bij de uitoefening van het bestuur de Nederlandse autoriteiten te raadplegen.
    In ruil daarvoor moeten alle rechters, openbare ambtenaren en beambten zijn verordeningen opvolgen. Van het Nederlandse volk wordt verwacht dat het deze toestand ‘met verstand en zelfbeheersing aanvaardt’.
    Collectie NIOD, Amsterdam