home | nederlands auschwitz comité | holocaust

Van vluchtelingenkamp tot doorgangskamp

Kamp Westerbork was in 1939 door de Nederlandse regering gebouwd voor Joodse vluchtelingen, die voornamelijk uit Duitsland en Oostenrijk kwamen. In mei 1940 zaten daar ongeveer 750 Joodse vluchtelingen. Na de bezetting van Nederland werd het kamp aanzienlijk uitgebreid en werd het een doorgangskamp. Op 1 juli 1942 - kort voor het begin van de deportatie van Joden - werd het kamp door de SS overgenomen. De bewaking werd strenger en het kamp werd met prikkeldraad omheind. Om orde en rust beter te bewaren schakelde de Duitse kampleiding gevangenen in. Op deze manier ontstond onder meer de Joodse Ordedienst. Kurt Schlesinger werd Eerste Dienstleider van deze goed functionerende, uit Joods personeel bestaande kamporganisatie. Iedereen was bang voor hem omdat hij invloed had op de samenstelling van de transportlijsten.

Tekeningen van kamp Westerbork

1. Oberdienstleiter Kurt Schlesinger aan het werk achter zijn bureau in kamp Westerbork. De Duits-Joodse vluchteling Schlesinger woonde sinds februari 1940 in het kamp. In oktober 1942, na de komst van kampcommandant Gemmeker, werd hij Eerste Dienstleider, in feite de adjudant van Gemmeker. ‘Hij is onder toezicht van Gemmeker, de koning onder de Joden, diens plaatsvervanger', schreef Philip Mechanicus in zijn dagboek, Westerbork, 3 augustus 1943.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam / HCKW, Hooghalen
2. Kampcommandant Gemmeker (links) in gesprek met Aus der Fünten, leider van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Amsterdam, Westerbork, kerstmis 1942
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam / HCKW, Hooghalen
3. Dwars door kamp Westerbork liep een brede weg die door de gevangenen de ‘Boulevard des Misères’ werd genoemd.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam / HCKW, Hooghalen
4. De Joodse Ordedienst in actie
   De ordedienst werd aanvankelijk samengesteld uit mensen die al in Westerbork waren toen het nog een vluchtelingenkamp was. De leden van de Ordedienst waren niet geliefd: Joodse SS werden zij minachtend genoemd, omdat zij de kampautoriteiten in alles moesten bijstaan. Zij werden ook ingezet bij acties buiten het kamp, zoals bij de grote razzia’s in Amsterdam in 1943.
   Fotograaf onbekend, collectie NIOD, Amsterdam / HCKW, Hooghalen
5. Plattegrond van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork in 1939. Het paarse deel geeft de uitbreiding in 1942 weer, toen Westerbork een doorgangskamp werd voor deportatie naar de concentratie- en vernietigingskampen in ‘het oosten’.
   Collectie HCKW, Hooghalen

citaten
kamp westerbork tot 1942
kamp amersfoort
kamp vught
kamp westerbork 1942-1944
transporten naar auschwitz
overige kampen
chronologie:
april/mei-stakingen
radio's inleveren
radio oranje
chronologie:
spoorwegstaking 1944
hongerwinter
het zuiden bevrijd