De moord op miljoenen Joden is niet alleen het werk geweest van
nazi’s. Het nationaal-socialistisch regime trok na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ook veel vrijwilligers uit andere landen. In alle door
de Nazi’s bezette landen waren er mensen die met het nieuwe regime collaboreerden en de Nazi’s hielpen bij het opsporen en arresteren van Joden. Een aanzienlijk deel van het bewakingspersoneel in de talloze kampen en
getto’s in Oost-Europa bestond uit Oekraïense en Litouwse vrijwilligers. De Waffen-
SS kende ook een aantal buitenlandse divisies, waaronder een aantal uit West-Europese landen. Veel
Oekraïners, inwoners van de
Baltische staten en Tataren hadden in de jaren dertig zwaar geleden onder de stalinistische overheersing en vochten daarom met de nationaal-socialisten mee. In een aantal
gevallen hebben Poolse, Litouwse, Oekraïense en Wit-Russische burgers daadwerkelijk meegeholpen met het vermoorden van hun
Joodse land-, streek- en dorpsgenoten. Zo werd in 2001 bekend dat in 1941 in het Poolse
dorp Jedwabne (1400 inwoners) de Joodse inwoners van het dorp (ongeveer de helft van de bevolking) niet door Nazi’s of Wehrmachtsoldaten zijn vermoord, maar door hun Poolse dorpsgenoten. Jedwabne was geen uitzondering.
